Bijdragen door Joop Janssen

Kapel-Avezaath is net als veel andere dorpen in het Rivierengebied ontstaan op de oeverwallen van rivieren en stromen. En let maar eens op: de Bergakker, de Zoelensestraat bij de Tooverboom, de Eng, deze straten liggen allemaal iets hoger dan de omgeving. Overigens staat de kerk altijd op het hoogste punt. Trouwens de straatnamen: Hoge Hof, Bergakker, Laageinde spreken voor zich. Ook kenmerkend voor dit soort dorpen is de lintbebouwing, een echt centrum ontbreekt.

Over de leeftijd van Kapel-Avezaath valt weinig te zeggen. Ook welk dorp nu het oudste is, Kapel of Kerk, is niet bekend. In oude aantekeningen is soms sprake van alleen Avenzate, Avesaat of Avesaet, maar ook Oud-Avesaat komt voor. De oudste vermelding van Avezaath vindt men in een oorkonde uit 850 waarin graaf Balderik aan de bisschop van Utrecht een hoeve te Avezaat schenkt. Vrij vertaald uit het Oudnederlands betekent Avezaath: de woning van Ave.  De boerderijen “Muggenberg”en “Vliegenberg” staan in leenboeken van Culemborg  uit 1432 en 1450 vermeld. Wel zijn er bewijzen gevonden van vroege bewoning. Bij het uitgraven van een sloot op de Bergakker werd een klein Romeins altaar gevonden, dat uit de derde eeuw na Christus stamt. 


De molen aan Moleneind

Aan het Moleneind stond tot even na de tweede wereldoorlog inderdaad een molen. Het was een zgn. stenen beltmolen voor het malen van koren. (Lees verder)


De Tol

De Tol is een heel oud gebouw en was oorspronkelijk een veerhuis. De heerlijkheid Wadenoijen bezat de rechten van de korenmolen, het veer en het veerhuis. (Lees verder)


Het Dorp, het “centrum” van Kapel-Avezaath

De dorpskern van Kapel-Avezaath met de kerk als middelpunt werd op de prentbriefkaarten vaak het Dorp genoemd. Als we de situatie rond 1900 bekijken aan de hand van de Campagne prentbriefkaart zien we links de bakkerij van Van Scheerdijk. Dit gebouw heette in die tijd de GROTE TEMPEL. (Lees verder)


De (t)overboom

De Tooverboom is een verbastering van overboom. Deze eik was als enige overgebleven van een hele rij eiken in dat gedeelte van de Zoelensestraat. Overigens is de eik, die op de prentbriefkaart uit 1900 staat afgebeeld, in 1908 gerooid na blikseminslag. (Lees verder)


De School

Het  schoolgebouw stond vroeger aan de Zoelensestraat tegenover de kerk. Op deze kaart uit 1900 staan de leerlingen en het onderwijzend personeel netjes opgesteld in “de Pasch” (zie hoofdstuk het Dorp) voor de fotograaf.  De school is afgebroken, maar het schoolhuis is blijven staan. (Lees verder)


Bakkerij

In Kapel-Avezaath was in de vorige eeuw nog een bakkerij, aan het Moleneind, die achtereenvolgens in het bezit was van Vermeulen, v. Gaasbeek en Overeem.
In 1951 kochten An en Ger van Voorthuizen de bakkerij met kruidenierswinkel annex woonhuis. (Lees verder)